ӦЛБӦС ИЖЕМJИ ӦРТӦЙТ МЕНИ. Бир тӱрмек сонет-санаалар

I

Таштарда кезилген jебрен бичиктер
Та ӧйлӧр ӧткӱре нени ойгозот?
Чактар тӱбинеҥ ӱнденип, ойгортот?
Кайда ла болзо, кайкалду темдектер!

Ӧткӧн ӧйлӧрди тиргизип болбозыҥ,
Jе канныҥ тыны качан да ӱзӱлбес.
Карындаш баатыр кыйа кӧрбӧс,
Jе оныҥ колынаҥ качан да тутпазыҥ.

Jебрен ӧйлӧр ӱндери угулар,
Аттила башчы jаныска турар.
Оныҥ келерин, поэт, сен санангаҥ?

Кызалаҥ ӧйди токтодып болбозыҥ,
Jе бир элесте болужыҥ jеткей,
Улу jайаачы алкыжын ийгей.

II

Улу jайаачы алкыжын ийгей,
Коркыбайтан алып jууда jыгылды.
Кайран Алтайын корып болбоды.
Карындашка килеп, тӱӱкибис эзелгей.
Он эки jайзаҥ кинчеги — кижендейт.
Алтай jоным айдуулда — кырылды.
Куба чӧлдӧрдӧ сӧӧктӧри jадыры,
Кара ийделер бери меҥдейт.

Алтайын сананып, албаты ыйлаган,
Jӱс jылдарга jӱректери сыстаган.
Очокто одыбыс айса ӧчӱп калар?

Кинчек келерде крестке тӱшкен,
Кааны jокто кулга кирген,
О-о, Кайрако-он, ойгорчы нени айдар?

III

О-о, Кайрако-он, ойгорчы нени айдар?
Jӱректе кан согор jӱрӱмди оҥдоорго,
Чын ачылар тӱҥей ле келер ойгорго,
Алтайын сӱӱгени алтай деп аданар!

Корымга калганчы таш салынбаан,
Калыктыҥ jебрен тазылы кургагалак.
Jайаачы, бычузы бисти ундыгалак,
Агару кижи! Сӧзин айтпаан.

Тӱҥзӱйип jӱрер ӧй ӧткӧн эмес пе?
Карузыжар ӧй келген эмес пе?
Кара кӱчтер кайнап чыгар!

Кажыбыска ла аршын jер артар,
Ӧскӧ уктар Алтайысты блаап алар.
Тӧрӧлин, калыгын кем корый алар?

IV

Тӧрӧлин, калыгын кем корый алар?
Бийиркеш, тыҥзыныш темей калды,
Бийлер jаҥ блаажып jонын ундыды.
Бий jанында jалканчыш ойындар!

Каан jанында кем jуук турар?
Кускундар тирӱ кӧсти чокыйт,
Агы-чегин шайтанга такыйт.
Агару сӧсти тӧгӱн кӧм салар.

Кара коҥыстар каныҥда, бажыҥда
Тыныҥды кыскартты канча чактарга.
Сеге, поэт, та кемизи килегей?

Кем ырысту болор кеен Алтайда?
Кубарыҥ учкай ару салкында,
Сӱнеҥди сӱмер ыйыктар кичеегей.

V

Сӱнеҥди сӱмер ыйыктар кичеегей.
Ундынчаҥ телекей ундып салар.
Айса сӧстӧриҥ jӱректерге томулар?
Килемкей алып сеге ийде бергей.

Ойроттыҥ калдыгы ойгор jурукчы,
Jоныҥ учун сен jӱрӱмиҥ бердиҥ.
Кыйынду ӧлӱмле тӱрмеде ӧлдиҥ,
Таҥ алдында аткылап салды.
Кату jаҥ ончозын толгоп, кыйнаган,
Кулдаҥ чыкканы канзырап тыҥыган.
Эпчил, jалканчык jаҥга чыкты.

Меге де ийилген канду окторы
Бурулаш темир кайырчакта jадыры.
Кара ӧштӱ кара канына карылды.
  
VI

Кара ӧштӱ кара канына карылды.
Колтыкчылары оны актап отурат,
Ӧй андый болгон деп айдыжат,
Качан угулгай мылтык jызырты?

Ончозынаҥ jажынып, качса кайдар?
Бийик jарда кӧк кӧзнӧктӱ тура.
Кӧк кӧстӧрлӱ ол алтай бала
Кару кӧргӧн. Ол канай ундылар?..

Кайыр кырлар маралла jабынган,
Кызыл-чаҥкыр ӧҥдӧрлӧ будылган.
Мен, байла, Дон-Кихотко тӱҥей?

Jастыҥ Кудайы — кӧӧркий турган,
Ботичеллиниҥ* Венеразын эзеткен.
Кемниҥ де jӱреги сӱӱшке тӱлей.

 

 VII

Кемниҥ де jӱреги сӱӱшке тӱлей.
Изӱде чечектер кӱнзип jытанат,
Арыган да jӱректи ижемjи jарыдат.
Ырысла jары, кайран телекей!

Карыкчалла jӱрегиҥ курчаба, поэт,
Кӧстӧриҥде кӱнниҥ чогы jарыгай.
Ӧткӧн jаражай элес кӧрӱп салгай.
Поэттиҥ абын билбейтен бет?

Кадынныҥ толкулары та не онтойт?
Кайа-таштарды кучактай алат.
Куркулдап турналар учат jергелей.

Кӱчи jогынаҥ ачу калактап, ыйлап,
Алтын тӱштерин калыгым тӱженет.
Эжигиҥ ач, ӱргӱлjи телекей!

VIII

Эжигиҥ ач, ӱргӱлjи телекей!
Карузыган санааҥ качан да сообос,
Калык деп бисти ӧскӧлӧри тообос.
Сӧӧгисти чӧй бӧрӱлер челдегей.

Олорды да кырар ийделер табылар!
Орто телекей* туруп чыкса,
Кату некелтеле кабыра тутса,
Каргаган ӱндер — кара jоткон турар.

Тыныбыс, судабыс та кайда?
Арасей ширееде, чой кайырчакта.
Jайзаҥдар берген косколоҥ чакта.

Корыырдаҥ болгой кородып салды,
Jобош бойысты коркынчак деп бододы.
Поэт кемзинеҥ болуш сакыды?

IX

Поэт кемзинеҥ болуш сакыды?
Калганчы сӧзин бичип саларга
Каламын тудунып, кудайга чыгарга,
Jебрен тӧрӧлинеҥ алкыш сурады.

Шӱткердиҥ сӧстӧри чын дежет,
Ойто ло кулга кирди тенектер,
Садуга барды jебрен тӧрӧл jер.
Бӱгӱн кӧӧркийлер неге иженет?

Талдаштарда талбаҥдажып jӱгӱрижет,
Бийик jердиҥ ширеезин блаажат,
Уктарга бӧлӱнип, уйадын саткылайт.

Jайыктаҥ, Эдилдеҥ аттарыс,
Jаныста jуртаган эл-карындаш,
Кӧзимде бӱгӱн не изӱ jаш?

X

Кӧзимде бӱгӱн не изӱ jаш?
Кедерлеп сен неге jедериҥ?
Улу ийдеге удура нени эдериҥ?
Сакыйт мени кереес таш...

Садынып билбес тегин калыгым,
Кудай, байла, анайда jайаган.
Jакшыларын аза алып барган,
Улу чынды кайдаҥ угарым?

Акты-чекти канайып ылгайдыс,
Ырыс дегени ол не деп сурайдыс.
Туйук салым! Тегин ле jайнаш...

Орус каанга черт буспааныс,
Арасей учун канысты тӧккӧнис.
Килебеди. Калыгым кӱчи jок jаш...

XI

Килебеди. Калыгым кӱчи jок jаш.
Озогы чактар нени ле эзедет,
Бӱгӱн калыгым неге иженет?
Теҥери караҥуй. Ургун jааш.

Ол бистиҥ кӧстӧристиҥ jажы,
Оны сен билериҥ карыгып!
Турарыҥ ба, бисти корып...
Алтыннаҥ баалу Алтайыс тажы?

Кайыр таштарлу Кайрылык jуртым,
Jаану тайгамныҥ агару бийиги,
Ондо бӱгӱн шуургандар айланат.
Каткылу кӧстӧрлӱ кӧӧркий кыстарым,
Кайда бараадар деп мен сурайдым.
Карузыган кӱӱн jӱрегим jылыдат.

XII

Карузыган кӱӱн jӱрегим jылыдат.
Ижемjи айса тегин артар ба?
Ийделӱ карындаш коруп албас па?
Алаҥзу санаалар бажымда айланат.

Кӧк чечектерге кӧмӱлип базайын.
Турналар ӱндери тууларда шыҥыра,
Нӧкӧрим болзоҥ, jаҥарым тыҥда.
Чӧркӧлгӧн тууларым чӧрчӧгин айдайын.

Карагай jанында кайраным туштагай,
Карузыган, сӱӱнген каткы угулгай,
Кара суучактый шылырап ырагай.

Jаш ӱйелер jаҥары jаҥылзын,
Jылтысту теҥери jонымды алказын.
Ӱлген Кудайдаҥ ӱлӱбисти сурайын.

XIII

Ӱлген Кудайдаҥ ӱлӱбисти сурайын.
Jаан jӱрӱмге jалтанбай барарга,
Jарбынып кыйа jолго чыкпаска.
Jайалтам jеткенче айдып турайын.

Кандый да болзо, ӧдӧр калjу чак,
Ӧлбӧй артканы ӧзӱп ле чыгар.
Качан да болзо, калыгым сананар,
Меге де jедижер быйанду мак?

Ӱйелер ӱнинде артып калар,
Ӱргӱлjиге бычыган кереес jаҥарым
Айса ис артырбай ол ундылар?

Чаҥкыр Кадын кӱчтӱ толкулар
Кӱркӱреп кайалар кӧксине табарат,
Jӱрегиме бадышпайт jӱзӱн санаалар.

XIV

Jӱрегиме бадышпайт jӱзӱн санаалар.
Ӱйелерди ээчий ӱйелер солыйт,
Алтай-Кудайым албатызын корыйт,
Ойгор jӱректеҥ ӱредӱ угулар.

Адалар магы ундылып калбас,
Очокто одыбыс качан да ӧчпӧс!
Ойгорлор айтканы jӱректе сообос!
Сениҥ де килемjиҥ бисти таштабас.

Jебрен jерис, jеҥестӱ тууларыс,
Кумран чактар куулгазын салымыс.
Элбек телекей кожоҥым угар.

Тууларда jолдор туйук ла кайыр,
Ӱзӱлбеген эмдиге озогы тамыр.
Чобра ӱстинде jаҥмыр: тымыр, тымыр.

XV

Улу jайаачы алкыш ийгей.
О-о! Кайракон нени айдар?
Тӧрӧлин, калыгын кем корый алар?
Сӱнеҥди сӱмер ыйыктар кичеегей!

Кара ӧштӱ кара канына карылды.
Кемниҥ де jӱреги сӱӱшке тӱлей.
Эжигиҥ ач, ӧскӧ ӱргӱлjи телекей,
Поэт кемзинеҥ болуш сакыды.

Кӧзимде бӱгӱн не изӱ jаш?
Килебеди. Калыгым кӱчи jок jаш.
Карузыган кӱӱн jӱрегим jылыдат.

Ӱлген Кудайдаҥ ӱлӱбисти сурайын.
Jӱрегиме бадышпайт jӱзӱн санаалар.
Чобра ӱстинде jаҥмыр: тымыр, тымыр.

2001 j. декабрь — 2002 j. август





 

Комментарии

Нет ни одного комментария, вы можете добавить первый.