КУБУЛГАЗЫН КӦРӰМДЕР. Тӱрмек сонет

I

Чӧлдиҥ мӧҥӱнзимек сур чечегинде
Чӧрчӧк jериниҥ кубулгазын кебери.
Чӧгӧдӧп тыҥда, кемниҥ ӱндери
Jебрен корымныҥ таштары ӱстинде?

Татаган ташка колым тийерде,
Чактар ӧтти jӱрегимде jымырап.
Ӧй сурады кимирт шымырап:
«Нени некейдиҥ бурылбас jӱрӱмде?»

Jалбыш jарыкта jаражай бийелейт,
Алтын айактаҥ аракы бергилейт:
«Карыкпа, поэт, jана берели!»

Кӧбӱр jӱректӱ улуска тартынба,
Комудап олордоҥ сӱӱш сураба.
Бистиҥ jерибис — сӱӱштиҥ jери...

II

Бистиҥ jерибис — сӱӱштиҥ jери,
Jылтыстар аралай учуп jӱрериҥ,
Jылдар, чактар ӧткӧнин билбезиҥ.
Курбустан кудай — кӧк теҥери...

Корымдардыҥ корсок таштары
Алыптар болуп мында кубулат.
Аттар болуп jалдары jайылат.
Jайылат чӧлгӧ оттор ыштары.

Мен билбезим, мен та кажы талада?
Та кажы ӧйдӧ? Кажы чакта?
Jаражай бийелейт оттыҥ jанында.

Алыптар отурат кӱреелей, кӱреелей,
Куулар учат эжерлей, jергелей.
Колдоҥ колго чӧӧчӧйлӧр айланат.

III

Колдоҥ колго чӧӧчӧйлӧр айланат,
Ичилген аракы — ичилгени билдирбейт.
Изӱ сӱӱжим изигени билдирбейт,
Ыраакта кызыл таҥдак jайылат.

Чӧлдиҥ учынаҥ экинчи учына
Чӧрчӧктӧ болбос байкан тартылды.
Алтын ширееде алып отурды,
Jарты jок ӱндер тармалу тымыкта...

Алыптыҥ кебери аҥылу эмтир,
Jеерен чачту, бойы байалгак,
Jалмажында кыскачак акынак.

Кӧзи чичкечек, кӧрӱжи ӧдӱрим.
Сени, алып, мен кайда кӧрдим?
Кеен кожоҥдор чӧлдӧ jайылат.
IV

Кеен кожоҥдор чӧлдӧ jайылат:
«Атыйла! Атыйла! Jаан ӱй башчы!
Кӱн кеберлӱ чӧлдӧр алыбы».
Кӱӱлеген ӱндер! Теҥери унчугат?

Чын! Аттила! Кебери андый
Кандый бичиктеҥ мыны кычыргам?
Рим jеринде айса уккам?
Оныҥ кебери шак ла мындый!

Аттила турат, чаразын кӧдӱрет:
«Jыргагар, аймактар, улу алыптар,
Jашман ӧлӧҥниҥ jыдын тыныгар!

Ӧргӧӧдӧ эмес, чӧлдӧ коныгар,
Торко jайбай, токым jайыгар.
Сӱӱген кӧӧркий сӱр-кебери».

V

Сӱӱген кӧӧркий сӱр-кебери
Сӱме билбес ару болзын.
Поэттиҥ ӧлбӧс jаҥары артсын.
Кандый ару ӧбӧкӧлӧр jери!

Кылыш албаган бу тынымды
Кыстыҥ jаражы алган эмей.
Кылышла jӱрегиме сайган эмей
Римниҥ илбис куулгас балазы!..
Ачыларым ачыркап jаҥ блаажып,
Эл-каандыкты аҥтарып салды,
Эрлӱ кеберин jылыйтып салды.

Кӧр! Кӧксимниҥ кызыл каны
Агат! Ташка кызарып тамат,
Jе сӱӱш оны таштап барбады.

VI

Jе сӱӱш оны таштап барбады.
Канча jондорды бактырган эдим,
Каандар баштарын эҥилткен эдим.
Jаражай сӱӱжи тыным кыйды!

Сайрап jаткан Римниҥ бийлери
Садынчак болгонын эмди билдим.
Карындаш кара санаалу — сестим.
Коптоп, jабарлап, истеп jӱрлери!

Чӧл чечектейт, алыптар jыргайт.
Кожоҥдор салкынныҥ кӱӱзине тӱҥей,
Кыстар бийелейт jергелей, jергелей.

Мӧҥӱн куйактар айга jалтырайт,
Алтай бӧрӱктер чачагы jайылат,
Илбизин кӧрӱмдер курчай алат.

VII

Илбизин кӧрӱмдер курчай алат.
«Jебрен чырайлу сен не алып?
Неге сӱӱнедиҥ чырайыҥ jарып?
Кандый jонноҥ jолыҥ башталат?

Кылыш тудар кезер бе сен?
Айса jараш кудайы элчизи?
Улу jонныҥ ойлу эскизи?»
«Алып башчы Атыйла мен.

Ак койон агару jайыкту,
Алтай-кудайдаҥ ару курчулу
Тӧӧлӧс сӧӧктӱ эр эдим.

Кылыш тудунып мен билбезим,
Кыйгылу jууда мен jӱрбезим.
Ӱргӱлjи тӱбин jӱрегим jарыдат».

VIII

Ӱргӱлjи тӱбин jӱрегим jарыдат.
Мен сени билерим, алып-баатырым.
Бичиктеҥ ас-масты кычырдым,
Ак-jарыкты адыҥ кайкадат.

«О-о, тӧӧлӧс, телеҥи-хойку!
Уккам, уккам jебрен алкыштаҥ,
Сен айса ойгор Хань таладаҥ?
Бичикчи-ойгор, сӱмелӱ, тармалу?

Чийе тарткан jалкын кӧрӱштеҥ
Чимеркек бийлер тизелей тӱшкен,
Мени кудайдыҥ каргыжы дешкен.
Телекей тепсеген темир аттарым
Туйгактары элеп, чӧлдӧрдӧ jыгылды.
Jе сӱӱш jеҥди! ӧлӱм ырады». 

IX

Jе сӱӱш jеҥди! ӧлӱм ырады.
Таҥ jарыйт, тумандар jылыйат,
Корсок таштарда салкын шуулайт,
Мӧҥкӱ сӱнелер jолго атанды.

Булуттар болуп олор кубулды,
Корымдар, корымдар артып калат,
Чӧлдиҥ чечеги jанымда jайканат.
Тӱштеримди салкын арчый сокты.

Эленчик-колончок ӱнин уктым,
Jебрен ӧйдиҥ чырайын кӧрдим.
Чуйдыҥ чӧли алдымда jайылат.

Чуркурап турналар кайдаар учат,
Хун ӧйинде айылдар турат.
Сӱӱнчилӱ кожоҥдор чӧлимде jайылды.

X

Сӱӱнчилӱ кожоҥ чӧлдӧ jайылды.
Сӱрдеп неге отурар мында?
Эзен jӱргенде сӱӱн, jырга!
Куулгазын тӱштерим менеҥ ырады.
Ас калыгыс не бирикпейт?
Кажызы ла каан болор кӱӱндӱ...
Кажызы ла бий болор санаалу.
Jеткер келерин олор сеспейт!

Карыкчал санаамды салкын апарат,
Кӧлӧткӧ сӱлтерлер не кӧрӱнди?
Кӧспӧкчи болды ба, кӧӧрӧм jӱрегим?

Калапту хундар jоголып калды.
Кандый салым алдымда сакыды?
Адыбыс артар ба ак-jарыкта?
 
XI

Адыбыс артар ба ак-jарыкта?
Jылтыстар нени айдып суркурайт?
Ӧлӧҥдӧр не деп араай шылырайт?
Олордыҥ ӱнин jӱрегиҥле тыҥда!

Jеерен чачту, алып бӱдӱмдӱ
Баатыр да эр бар ла болбой?
Jакшыга бӱдерим кӱӱним сообой!
Ойгорчы келер ондый салымду?..

Акынак, кылыш тагынбай jӱргей.
Агару сӧзи jоныма jаразын,
Ас калыгын ӧрӧ алып чыксын!

Ӧчӧбӧй, ӧлтӱрбей кӧдӱр чыгалы,
Jаман истебей jакшыны табалы,
Jалакай кӱӱндӱ jараш jоным!
XII

Jалакай кӱӱндӱ jараш jоным.
Чуйдыҥ чӧли. Корымдар, корымдар.
Айдып болбос ачу санаалар...
«Не мындый?» — деп, кудайдаҥ
                                                           сурайдым.

Корсок таштарга колым саладым,
Ӧткӧн чырайлар сомын кӧрӧдим.
Ӧйлӧрдиҥ эжигин ачып кӧрӧдим,
Чактардыҥ маҥын чаҥмадап турадым.

Кеен тууларым керий базадым,
Кезер кылыкты туура чачадым.
Jебрен гректер jерин санандым.

Эгей талайга эҥчейип кӧрӧдим.
Кайда слерлер, Геракл, Антей,
Алтай баатырым алып Кӧгӱтей?

XIII

Алтай баатырым алып Кӧгӱтей.
Эркемен ле Лазарь эки нӧкӧрим,
Jайалтазы бийик jаркынду эрлерим.
Бийик кӱӱнигер jылтыстый кӱйгей.

Поэттер кару алып jӱретен.
Башчыбыс болзо jоныска быйанду,
Кудайдаҥ, улустаҥ ол алкышту,
Салымныҥ jолын кем билетен?
Кадын бажы чаҥкырда агарат.
Кудайлар jуртындый меге саналат,
Курбустан теҥеридеҥ нени айдат?

Айдаҥ, jылтыстаҥ алкышту бойымды
Аттила сӱнези бӱгӱн не тӱйметти?
Барар ӧйим jууктап келди?

XIV

Барар ӧйим jууктап келди?
Аттиланыҥ алып баатыры болойын,
Jайым чӧлдӧрдӧ учуп калайын.
Канадым сындырат каргыштар эмди.

Сӱӱштиҥ орооны, наjылык орооны —
Сӱнем jӱретен кеен тала,
Сӱӱген кӧӧркийим ондо айса?
Кайда jылыйды айланбас jолы?

Jе элим учун эмди де jӱрерим,
Эдилбеген ишти эмди де эдерим.
Мӧҥӱн чечектер не деп jаҥарлайт?

Оттый кызыл чейнелер бийелейт.
Олор бӱгӱн нени белгелейт?
Булуттар чачымды сыймап ырайт.

XV

Бистиҥ jерибис — сӱӱштиҥ jери.
Колдоҥ колго чӧӧчӧйлӧр айланат,
Кеен кожоҥдор чӧлдӧ jайылат.
Сӱӱген кӧӧркий сӱр-кебери.

Сӱӱш оны таштап барбады.
Илбизин кӧрӱмдер курчай алат.
Ӱргӱлjи тӱбин jӱрегим jарыдат.
Jе сӱӱш jеҥди! ӧлӱм ырады.

Сӱӱнчилӱ кожоҥдор чӧлимде jайылды.
Адыбыс артар ба ак-jарыкта?
Jалакай кӱӱндӱ jараш jоным!

Алтай баатырым алып Кӧгӱтей,
Барар ӧйим jууктап келди...
Булуттар чачымды сыймап ырайт.

1996-1997 j.j.





 

Комментарии

Нет ни одного комментария, вы можете добавить первый.

Каталог туристических сайтов TourStars